Dış Gebelik (Ektopik Gebelik): Belirtiler, Tanı ve Tedavi

Dış gebelik nedir?

Normal bir gebelikte döllenme rahim tüpünde (fallop tüpü) gerçekleşir; döllenmiş yumurta birkaç gün içinde tüp boyunca ilerleyerek rahim boşluğuna ulaşır ve rahmin iç tabakasına (endometrium) yerleşir. Dış gebelikte (ektopik gebelik) ise gebelik rahim boşluğunun dışında bir yere tutunur. Olguların büyük çoğunluğunda bu yer rahim tüpüdür; bu nedenle "tüp gebeliği" olarak da bilinir.

Rahim tüpü ve diğer dış yerleşim alanları, büyüyen bir gebeliği taşıyacak yapıda değildir. Bu nedenle dış gebelik sağlıklı bir bebeğe dönüşemez. Gebelik büyümeye devam ederse tüp yırtılabilir (rüptür) ve karın içine ciddi kanama olabilir. Erken tanı, hem bu acil tabloyu önlemek hem de daha az girişimsel tedavi seçeneklerinden yararlanabilmek için önemlidir.

Dış gebelik nerelere yerleşebilir?

• Rahim tüpü (tubal gebelik): En sık yerleşim yeridir.
• Tüpün rahim duvarı içinden geçen bölümü (interstisyel veya kornual gebelik): Daha ileri haftalara kadar belirti vermeden ilerleyebilir ve yırtıldığında kanama fazla olabilir.
• Yumurtalık (over gebeliği)
• Rahim ağzı (servikal gebelik)
• Önceki sezaryen kesisinin izi (sezaryen skar gebeliği): Sezaryen doğumların artmasıyla daha sık tanınmaktadır.
• Karın boşluğu (abdominal gebelik): Çok nadirdir.

Tüp dışındaki yerleşimler seyrektir ve her biri kendine özgü değerlendirme ve tedavi gerektirir. Çok nadir olarak rahim içinde ve rahim dışında aynı anda gebelik bulunabilir (heterotopik gebelik). Kendiliğinden oluşan gebeliklerde son derece seyrek olan bu durum, tüp bebek gibi yardımcı üreme tekniklerinden sonra biraz daha sık görülür.

Ne kadar sık görülür?

Dış gebelik tüm gebeliklerin yaklaşık yüzde 1-2'sinde görülür. Günümüzde erken başvuru, transvajinal ultrason ve kan testleri sayesinde dış gebeliklerin çoğu tüp yırtılmadan önce tanınabilmektedir.

Kimlerde daha sık görülür?

Dış gebeliğin temel nedeni, döllenmiş yumurtanın tüp boyunca ilerleyişinin yavaşlaması ya da engellenmesidir. Tüpün iç yüzeyine veya hareketine zarar veren durumlar riski artırır:

• Daha önce dış gebelik geçirmiş olmak: En önemli risk etkenlerinden biridir.
• Tüplere yönelik geçirilmiş ameliyatlar ve tüp hasarı: Tüplerin bağlanması (tüp ligasyonu) dahil tüp cerrahisi sonrasında gebelik oluşursa dış gebelik olasılığı daha yüksektir.
• Pelvik iltihabi hastalık (PID) ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar: Özellikle klamidya enfeksiyonu tüplerde iz dokusuna yol açabilir.
• Sigara kullanımı: Tüplerin hareketini olumsuz etkileyerek riski artırır.
• İnfertilite ve tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleri
• Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebelik oluşması: Spiral, gebelik olasılığını genel olarak belirgin biçimde azaltır. Ancak spiral yerindeyken gebelik oluşursa bu gebeliğin rahim dışında olma olasılığı daha yüksektir; bu nedenle dış gebelik mutlaka dışlanmalıdır.
• İleri anne yaşı

Bununla birlikte dış gebelik tanısı alan kadınların yaklaşık yarısında bilinen hiçbir risk etkeni bulunmaz. Risk etkeni olmaması dış gebelik olasılığını ortadan kaldırmaz.

Belirtileri nelerdir?

Dış gebelik ilk haftalarda hiçbir belirti vermeyebilir. Gebelik testi pozitiftir; adet gecikmesi, göğüslerde hassasiyet ve bulantı gibi olağan gebelik yakınmaları görülebilir. Belirtiler genellikle gebeliğin 4. ile 12. haftaları arasında ortaya çıkar:

• Vajinal lekelenme veya kanama; adet kanamasından farklı olabilir, kahverengi ve sulu görünebilir
• Karnın alt kısmında, çoğu zaman tek tarafta ağrı; hafif ya da şiddetli, sürekli ya da aralıklı olabilir
• Omuz ucunda ağrı (karın içindeki kanamanın diyaframı uyarmasına bağlı olabilir)
• Baş dönmesi, halsizlik veya bayılma hissi
• Dışkılama sırasında ağrı, makatta baskı hissi veya ishal

Bu belirtiler düşük tehdidi, idrar yolu enfeksiyonu ya da bağırsak sorunlarıyla karışabilir; gebe olabileceğiniz bir dönemde ortaya çıkarlarsa değerlendirilmeniz gerekir.

Tüp yırtılması (rüptür): acil durum

Dış gebelik büyüdükçe tüp yırtılabilir ve karın içine kanama olabilir. Ani ve şiddetli karın ağrısı, omuz ucu ağrısı, bayılma, belirgin solukluk, hızlı nabız ya da kendinizi çok kötü hissetmeniz iç kanamanın belirtisi olabilir. Bu durumda beklemeden 112 aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır.

Nasıl teşhis edilir?

Tanı; yakınmalar, jinekolojik muayene, transvajinal ultrason ve kanda gebelik hormonu (beta-hCG) ölçümünün birlikte değerlendirilmesiyle konur. Tek bir test çoğu zaman yeterli olmaz; birkaç gün arayla tekrarlanan incelemeler gerekebilir.

Transvajinal ultrason

Vajinadan yapılan ultrason, erken gebeliği değerlendirmede temel yöntemdir. Gebelik kesesinin rahim içinde görülmesi, çok nadir görülen heterotopik gebelik dışında, dış gebelik olasılığını büyük ölçüde dışlar. Dış gebelikte rahim boşluğu boş görünür; tüp bölgesinde bir kitle, bazen içinde gebelik kesesi ya da nadiren embriyo görülebilir. Karın içinde sıvı (kan) saptanması kanama olduğunu düşündürür.

Beta-hCG takibi

Gebelik hormonu hCG, normal gelişen rahim içi gebeliklerde erken dönemde düzenli olarak yükselir. Kan testi genellikle yaklaşık 48 saat arayla tekrarlanır ve değerlerin nasıl değiştiğine bakılır. Beklenenden yavaş yükselme, yerinde sayma ya da düzensiz değişim dış gebeliği düşündürebilir; belirgin düşüş ise çoğu zaman sonlanmakta olan bir gebeliği gösterir. Ancak hCG'nin seyri tek başına gebeliğin yerini göstermez; dış gebelikte de hCG yükselebilir ya da düşebilir. Bu nedenle sonuçlar her zaman ultrason bulgularıyla birlikte yorumlanır.

hCG belirli bir düzeyin üzerine çıktığında, sağlıklı bir rahim içi gebeliğin kesesinin transvajinal ultrasonda görülmesi beklenir (ayırt edici düzey). Bu eşik kişiden kişiye ve cihazdan cihaza değişir; Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Derneği (ACOG), bazı sağlıklı gebeliklerde kesenin hCG yaklaşık 3.500 mIU/mL düzeyine ulaşana kadar görülemeyebileceğini belirtmektedir. Bu nedenle istenen bir gebelikte, yalnızca tek bir hCG değerine dayanarak tedavi kararı verilmez.

Yeri belirsiz gebelik ne demektir?

Gebelik testi pozitif olduğu hâlde transvajinal ultrasonda gebelik ne rahim içinde ne de rahim dışında görülebiliyorsa bu duruma "yeri belirsiz gebelik" denir. Bu bir tanı değil, geçici bir durumdur. İzlem sonunda gebeliğin çok erken bir rahim içi gebelik olduğu, kendiliğinden sonlanmakta olan bir gebelik olduğu ya da dış gebelik olduğu anlaşılır. Bu süreçte hCG ölçümleri ve gerektiğinde ultrason birkaç gün arayla tekrarlanır.

Beklemek zor olabilir; ancak bu izlem, sağlıklı olabilecek bir gebeliğe gereksiz müdahaleyi önlemek için önemlidir. İzlem sırasında ağrınız veya kanamanız artarsa kontrol gününü beklemeden başvurmanız gerekir. Tanının netleşmediği ve durumun ağırlaştığı bazı durumlarda tanı ve tedavi amacıyla laparoskopi yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; genel durumunuz, tüpte yırtılma olup olmadığı, hCG düzeyi ve seyri, ultrason bulguları, gelecekteki gebelik isteğiniz ve kontrollere gelebilme olanağınız birlikte değerlendirilerek belirlenir. Güncel kılavuzlar (ACOG, NICE ve RCOG) üç yaklaşım tanımlar: bekleme tedavisi (izlem), ilaç tedavisi ve cerrahi tedavi.

Bekleme tedavisi (izlem)

Dış gebeliklerin bir kısmı vücut tarafından kendiliğinden sonlandırılır. Genel durumu stabil olan, belirgin ağrısı bulunmayan, ultrasonda küçük bir kitle saptanan, bebeğe ait kalp atımı görülmeyen ve hCG düzeyi düşük olup düşmekte olan seçilmiş kadınlarda, düzenli hCG ölçümleriyle yakın izlem bir seçenek olabilir. hCG negatif olana kadar belirli aralıklarla ölçülür. hCG düşmez ya da yükselirse veya ağrı ortaya çıkarsa ilaç ya da cerrahi tedaviye geçilir.

İlaç tedavisi (metotreksat)

Metotreksat, hızla bölünen gebelik hücrelerinin büyümesini durduran bir ilaçtır ve genellikle kas içine enjeksiyon olarak uygulanır. Ameliyat gerektirmez ve tüpü yerinde bırakır. Bu tedavi herkese uygun değildir; genellikle aşağıdaki koşullar sağlandığında önerilir:

• Genel durumun stabil olması ve iç kanama belirtisi bulunmaması
• Tüpte yırtılma bulgusu ve şiddetli ağrı olmaması
• hCG düzeyinin görece düşük olması
• Ultrasonda bebeğe ait kalp atımı görülmemesi
• Rahim içinde gebelik bulunmadığının netleşmiş olması
• Kan sayımı, karaciğer ve böbrek testlerinin uygun olması, emzirmiyor olmak
• Tedavi sonrasındaki kontrol muayenelerine ve kan testlerine düzenli olarak gelebilecek olmak

Tedaviden sonra hCG belirli günlerde (sıklıkla 4. ve 7. günlerde) ölçülerek yeterli düşüş olup olmadığına bakılır. Yeterli düşüş olmazsa ikinci bir doz ya da cerrahi tedavi gerekebilir. Ardından hCG negatif olana kadar, genellikle haftada bir izlenir; bu süreç birkaç hafta sürebilir. İlk günlerde hafif ya da orta derecede karın ağrısı olabilir; ancak şiddetli veya giderek artan ağrı, tüp yırtılması açısından beklemeden değerlendirilmelidir.

Tedavi süresince hekiminiz genellikle şunları önerir:

• Folik asit içeren vitamin takviyelerine ara vermek (metotreksatın etkisini azaltabilir)
• Alkol almamak
• Hekiminize danışmadan ibuprofen gibi steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicileri kullanmamak
• Güneş ışığına uzun süre maruz kalmaktan kaçınmak (cilt hassasiyeti olabilir)
• hCG negatif olana kadar cinsel ilişkiden ve ağır egzersizden kaçınmak

Metotreksat sonrasında yeni bir gebelik için genellikle en az 3 ay beklenmesi önerilir; bu sürede güvenilir bir doğum kontrol yöntemi kullanılır. Bekleme süresi ve folik asit kullanımına ne zaman yeniden başlanacağı hekiminizin önerisine göre belirlenir.

Cerrahi tedavi

Tüpte yırtılma veya iç kanama bulguları varsa, genel durum bozuksa, hCG düzeyi yüksekse, ultrasonda kalp atımı görülüyorsa ya da ilaç tedavisi uygun değilse cerrahi tedavi önerilir. Genel durumu stabil olan kadınlarda ameliyat genellikle laparoskopi (kapalı ameliyat) ile, karında birkaç küçük kesiden yapılır. Ciddi iç kanamanın olduğu acil durumlarda hızla ameliyata alınmak gerekir; bazen açık ameliyat tercih edilir.

• Salpenjektomi: Gebeliğin bulunduğu tüpün çıkarılmasıdır. Diğer tüp sağlıklıysa genellikle tercih edilen yöntemdir; bu durumda tüpü koruyan yöntemle karşılaştırıldığında sonraki doğal gebelik olasılığı açısından belirgin bir fark gösterilmemiştir.
• Salpingostomi (salpingotomi): Tüp üzerinde küçük bir kesi yapılarak gebelik dokusunun çıkarılması ve tüpün korunmasıdır. Özellikle karşı tüpte hasar ya da başka doğurganlık sorunları varsa değerlendirilir. Gebelik dokusunun bir kısmı geride kalabileceğinden işlem sonrasında hCG negatif olana kadar izlenir ve bazı kadınlarda ek tedavi gerekebilir. Korunan tüpte ileride yeniden dış gebelik gelişebilir.

Salpenjektomiden birkaç hafta sonra da genellikle bir kontrol gebelik testi önerilir. Ameliyat sırasında tüplerin görünümüne göre planın değişebileceği önceden konuşulur.

Rh negatif kan grubu

Kan grubunuz Rh negatifse, dış gebelik sonrasında anti-D iğnesi (anti-D immünoglobulin) gerekip gerekmediği tedavi yöntemine göre hekim tarafından değerlendirilir.

Tüp bebek tedavisi ve dış gebelik

Tüp bebek tedavisinde embriyo doğrudan rahim içine yerleştirilir; buna karşın dış gebelik yine de gelişebilir. Embriyo, transferden sonra rahim boşluğu içinde hareket ederek tüplere ilerleyebilir; tüplerinde hasar olan kadınlarda bu olasılık daha yüksektir. Heterotopik gebelik de yardımcı üreme tekniklerinden sonra kendiliğinden oluşan gebeliklere göre daha sık görülür.

Bu nedenle tüp bebek tedavisi sonrasında gebelik testi pozitif çıktığında hCG takibi ve erken dönemde transvajinal ultrasonla gebeliğin yerinin doğrulanması önemlidir. Öte yandan dış gebelik nedeniyle tüpleri alınmış ya da hasar görmüş kadınlarda tüp bebek tedavisi, gebelik için önemli bir seçenektir.

Dış gebelikten sonra yeniden gebe kalabilir misiniz?

Dış gebelik geçiren kadınların çoğu daha sonra sağlıklı bir gebelik yaşayabilir. Tek tüpü kalan kadınlarda da doğal yolla gebelik mümkündür. Sonraki gebelik olasılığını etkileyen başlıca etkenler; kadının yaşı, kalan tüpün sağlığı ve önceden var olan doğurganlık sorunlarıdır. İlaçla ya da ameliyatla tedavi edilen kadınlarda sonraki gebelik olasılıkları genel olarak birbirine yakındır.

Bir kez dış gebelik geçirmiş olmak, sonraki gebeliklerde dış gebelik riskini artırır. Bu nedenle bir sonraki gebelikte, test pozitif çıktığında erken dönemde hekime başvurmanız ve gebeliğin yerinin genellikle 6. hafta civarında yapılan bir transvajinal ultrasonla doğrulanması önerilir. Yeniden gebelik denemesine ne zaman başlanabileceği, uygulanan tedaviye ve iyileşme sürecine göre hekiminizle birlikte planlanır. Uzun süre gebelik oluşmazsa tüplerin durumu değerlendirilebilir ve tüp bebek dahil tedavi seçenekleri konuşulabilir.

Duygusal iyileşme

Dış gebelik bir gebelik kaybıdır. Gebeliğin sürdürülemeyeceğini öğrenmek, acil bir tedavi süreci ve gelecekteki gebeliklere ilişkin kaygılar yoğun duygulara yol açabilir. Üzüntü, suçluluk, öfke, kaygı ya da uyku sorunları yaşamanız olağandır; bu duygular eşinizi de etkileyebilir. Dış gebelik, sizin yaptığınız ya da yapmadığınız bir şey nedeniyle oluşmaz.

Fiziksel iyileşme birkaç hafta içinde tamamlansa da duygusal iyileşme daha uzun sürebilir. Yakınlarınızla konuşmak, gebelik kaybı yaşamış kişilerin destek gruplarına katılmak ve gerektiğinde psikolojik destek almak bu süreçte yardımcı olabilir. Kaygı, isteksizlik veya çökkünlük haftalar geçtikçe azalmıyor ve günlük yaşamınızı etkiliyorsa bunu hekiminizle paylaşmanız önemlidir.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

• Gebelik testiniz pozitifken vajinal lekelenme veya kanamanız varsa
• Gebelik testiniz pozitifken ya da adetiniz gecikmişken karnınızın alt kısmında, özellikle tek tarafta ağrınız varsa
• Daha önce dış gebelik ya da tüp ameliyatı geçirdiyseniz ve gebelik testiniz pozitif çıktıysa (belirti olmasa da erken değerlendirme için)
• Rahim içi araç (spiral) takılıyken gebelik testiniz pozitif çıktıysa
• Tüp bebek tedavisinden sonra gebelik testiniz pozitifken ağrı veya kanamanız olursa
• Metotreksat tedavisi ya da izlem sürecinde ağrınız veya kanamanız artarsa

Acil durumlar: 112'yi arayın veya acil servise başvurun

Gebe olabileceğiniz ya da dış gebelik nedeniyle tedavi gördüğünüz bir dönemde aşağıdakilerden biri olursa beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun:

• Ani başlayan, şiddetli ya da giderek artan karın ağrısı
• Omuz ucunda açıklanamayan ağrı
• Bayılma, bayılacak gibi olma veya belirgin baş dönmesi
• Soluk, soğuk ve terli cilt ya da hızlı nabız
• Yoğun vajinal kanama

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sitedeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.

İlgili sayfalar

İlgili yazılar

Gebelik7 dk okuma

Yerleşme (İmplantasyon) Kanaması: Adet mi, Gebelik mi?

Yerleşme (implantasyon) kanaması, embriyonun rahim iç tabakasına tutunduğu dönemde, yumurtlamadan yaklaşık 6-12 gün sonra görülebilen, genellikle açık...

Gebelik6 dk okuma

Beta-hCG Değerleri: Haftalara Göre Yorum ve İki Katına Çıkma Süresi

Gebelik testi pozitif çıktıktan sonra kanda ölçülen beta-hCG değeri çoğu zaman merak ve kaygı konusu olur: Değerim düşük mü, kaç günde iki katına çıkm...

İnfertilite ve Tüp Bebek6 dk okuma

Embriyo Transferi Sonrası Beta-hCG Takibi: Test Zamanı ve Sonraki Adımlar

Tüp bebek tedavisinde transferden sonraki bekleme dönemi, ilk beta-hCG sonucuyla sona erer; ancak takip çoğu zaman burada bitmez. Bu yazıda testin ne...