SCORE2 nedir?
SCORE2, Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) 2021 yılında yayımladığı ve kalp-damar hastalığı bilinmeyen 40-69 yaş arası kişilerde önümüzdeki 10 yıl içinde ölümcül veya ölümcül olmayan kalp krizi ve inme riskini tahmin eden modeldir. Yaklaşık 45 çalışmadan 677 binden fazla kişinin verisiyle geliştirilmiştir ve ESC'nin 2021 kalp-damar hastalıklarından korunma kılavuzunda önerilir.
Nasıl hesaplanır?
Model kadınlar ve erkekler için ayrı katsayılar kullanır. Hesaba şu bilgiler girer:
- Yaş
- Sigara içip içmemek
- Büyük (sistolik) tansiyon
- Total kolesterol ve HDL kolesterol
Bu değerlerden ve yaşla etkileşimlerinden bir risk puanı hesaplanır, ardından 10 yıllık temel risk ile birleştirilir. Son adımda sonuç, ülkenin kalp-damar hastalığı sıklığına göre yeniden ayarlanır: Risk = 1 − exp(−exp(a + b × ln(−ln(1 − ham risk)))). Burada a ve b, bölgeye ve cinsiyete özgü yayımlanmış katsayılardır. Türkiye, SCORE2'de "çok yüksek risk bölgesi" ülkeleri arasında yer aldığı için bu araç o bölgenin katsayılarını kullanır. Kolesterolü mg/dL olarak girerseniz değer 38,67'ye bölünerek mmol/L'ye çevrilir.
Sonuç nasıl yorumlanır?
ESC kılavuzu, görünüşte sağlıklı kişilerde riski yaşa göre üç gruba ayırır:
- 50 yaş altı: %2,5'in altı düşük-orta, %2,5 ile %7,5 arası yüksek, %7,5 ve üzeri çok yüksek risk.
- 50-69 yaş: %5'in altı düşük-orta, %5 ile %10 arası yüksek, %10 ve üzeri çok yüksek risk.
Düşük-orta riskte öncelik sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigarayı bırakma ve ideal kilonun korunmasıdır. Yüksek riskte bunlara ek olarak tansiyon ve kolesterol tedavisi düşünülebilir; çok yüksek riskte risk etkenlerinin tedavisi genellikle önerilir. Genç yaşta risk yüzdesi düşük görünse de sigara, yüksek tansiyon ve kolesterol uzun vadede önemli bir yük oluşturur.
Kadınlar için neden önemli?
Kalp-damar hastalıkları kadınlarda da en sık ölüm nedenleri arasındadır. Menopozla birlikte risk artar. Gebelikte preeklampsi, gebelik şekeri veya gebeliğe bağlı yüksek tansiyon geçirmiş kadınlarda ilerleyen yıllarda kalp-damar hastalığı riskinin arttığı bilinmektedir; bu kadınların tansiyon, kan şekeri ve kolesterol değerlerini düzenli olarak kontrol ettirmesi önerilir.
Sınırlamalar
- SCORE2 yalnızca 40-69 yaş için geçerlidir; 70 yaş ve üzerinde SCORE2-OP modeli kullanılır.
- Diyabeti, bilinen kalp-damar hastalığı, orta-ileri böbrek hastalığı veya ailesel yüksek kolesterolü olanlar için uygun değildir; bu kişiler zaten yüksek veya çok yüksek risk grubunda değerlendirilir.
- Total kolesterolün 8 mmol/L (yaklaşık 310 mg/dL) veya tansiyonun 180 mmHg üzerinde olması tek başına yüksek risk kabul edilir.
- Model aile öyküsü, kilo, fiziksel aktivite, stres, gebelik öyküsü gibi etkenleri doğrudan hesaba katmaz; hekiminiz bunları ayrıca değerlendirir.
Ne zaman hekime başvurmalı?
Sonucunuz yüksek veya çok yüksek risk grubundaysa, tansiyonunuz sık sık 140/90 mmHg'nin üzerinde ölçülüyorsa ya da kolesterol değerleriniz yüksekse hekiminize danışın. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, yüzde kayma, konuşma bozukluğu veya kol-bacakta ani güç kaybı gibi belirtilerde hemen 112'yi arayın. Bu araç bilgilendirme amaçlıdır; tedavi kararı tüm sağlık durumunuz değerlendirilerek hekiminiz tarafından verilir.
Kaynaklar
- SCORE2 working group and ESC Cardiovascular risk collaboration. SCORE2 risk prediction algorithms: new models to estimate 10-year risk of cardiovascular disease in Europe. Eur Heart J. 2021;42:2439-2454 (ek yöntemler).
- Visseren FLJ ve ark. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur Heart J. 2021;42:3227-3337.