Gebelikte Diş Tedavisi ve Ağız Sağlığı: Güvenli mi, Ne Zaman?

Gebelik ağız sağlığını nasıl etkiler?

Gebelikte artan östrojen ve progesteron hormonları diş etlerindeki kan akımını artırır ve diş etinin diş plağına karşı verdiği tepkiyi şiddetlendirir. Buna bulantı ve kusma nedeniyle ağız ortamının asitleşmesi, sık atıştırma ve tatlı isteği, bulantı yüzünden diş fırçalamanın aksaması eklendiğinde diş eti hastalıkları ve diş çürükleri için risk artar.

Bu değişiklikler, gebelikte ağız bakımının ertelenmemesi gerektiğini gösterir. Gebelik planlayan kadınlara diş tedavilerini mümkünse gebelikten önce tamamlamaları önerilir; gebelik sırasında ise düzenli diş hekimi kontrolü sürdürülmelidir.

Gebelik gingiviti (diş eti iltihabı)

Gebelik gingiviti, gebelerin önemli bir bölümünde görülen, diş etlerinin kızarması, şişmesi ve fırçalama sırasında kolayca kanamasıyla kendini gösteren bir durumdur. Genellikle ikinci aydan itibaren başlar ve üçüncü trimesterde belirginleşebilir.

• Düzenli ve doğru fırçalama, diş ipi kullanımı ve profesyonel diş taşı temizliği ile kontrol altına alınabilir.
• Diş etleriniz kanadığında fırçalamayı bırakmayın; yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalamaya devam edin.
• Tedavi edilmeyen gingivit, dişi çevreleyen kemik ve bağ dokusunu etkileyen periodontitise ilerleyebilir.

Gebelik epulisi (piyojenik granülom)

Gebelik epulisi, diş etinde çoğunlukla dişlerin arasında gelişen, kırmızı, kolay kanayan ve iyi huylu bir şişliktir. Diş plağı ve hormon değişikliklerinin birlikte etkisiyle oluştuğu düşünülür. Çoğu doğumdan sonra küçülür veya kendiliğinden kaybolur. Sık kanıyorsa, çiğnemeyi engelliyorsa ya da doğumdan sonra gerilemiyorsa diş hekiminiz tarafından çıkarılabilir.

Diş eti hastalığı ve gebelik sonuçları

Bazı gözlemsel çalışmalarda periodontal hastalık ile erken doğum, düşük doğum ağırlığı ve gebelik zehirlenmesi (preeklampsi) arasında bir ilişki saptanmıştır. Ancak bir ilişkinin bulunması, diş eti hastalığının bu sorunlara doğrudan yol açtığı anlamına gelmez.

Gebelikte periodontal tedavinin güvenli olduğu ve ağız sağlığını iyileştirdiği gösterilmiştir. Buna karşın randomize çalışmalar, gebelikte yapılan diş eti tedavisinin erken doğumu önlediğini kanıtlayamamıştır. Bu nedenle diş eti tedavisi, annenin ağız ve genel sağlığı için önerilir; erken doğumu önleyen bir yöntem olarak görülmemelidir.

Gebelikte diş tedavisi güvenli mi?

Evet. ACOG, ADA ve CDC gibi kuruluşlar; muayene, diş taşı temizliği, dolgu, kanal tedavisi ve gerekli diş çekimi gibi koruyucu, tanısal ve tedavi edici diş işlemlerinin gebeliğin her döneminde güvenle yapılabileceğini belirtmektedir. Tedavinin ertelenmesi, özellikle enfeksiyon varlığında, anne ve bebek için daha büyük risk oluşturabilir.

İlk trimester (1-13. hafta)

Muayene, temizlik ve acil tedaviler yapılabilir. Bulantı ve kusma uzun işlemleri zorlaştırabilir; bu nedenle ertelenebilecek kapsamlı planlı işlemler çoğu zaman ikinci trimestere bırakılır.

İkinci trimester (14-27. hafta)

Bulantının azaldığı ve karnın henüz çok büyümediği bu dönem, dolgu ve kanal tedavisi gibi planlı işlemler için çoğu kadına daha rahat gelir.

Üçüncü trimester (28. hafta ve sonrası)

Tedavi yapılabilir. Uzun süre sırtüstü yatmak, büyüyen rahmin büyük toplardamara baskı yapmasına bağlı baş dönmesi ve tansiyon düşüklüğüne yol açabilir. Koltukta hafifçe sol yana yatırılmak, kısa seanslar ve sık pozisyon değişikliği yakınmaları azaltır.

Diş apsesi, şiddetli ağrı veya yüzde şişlik gibi acil durumlar gebeliğin hiçbir döneminde ertelenmemelidir. Diş beyazlatma gibi zorunlu olmayan estetik işlemlerin ise doğumdan sonraya bırakılması önerilir.

Lokal anestezi

Diş tedavisinde kullanılan lokal anestezikler, örneğin adrenalinli (epinefrinli) lidokain, gebelikte güvenle kullanılabilir. İşlem sırasında ağrının iyi kontrol edilmesi, stresi ve buna bağlı tansiyon değişikliklerini de azaltır. Gebelikte azot protoksit (gülme gazı) kullanımından kaçınılması önerilir.

Diş röntgeni

Dental röntgenlerde kullanılan radyasyon dozu çok düşüktür ve ışın ağız bölgesine yönlendirilir. Tanı ve tedavi için gerekli olduğunda diş röntgeni gebeliğin her döneminde çekilebilir. Kurşun önlük ve tiroid koruyucu gibi koruyucu önlemler kullanılabilir. Gereksiz tekrar çekimlerden kaçınılır; gebe olduğunuzu mutlaka diş hekiminize bildirin.

İlaçlar: ağrı kesiciler ve antibiyotikler

Ağrı kesiciler

• Parasetamol gebelikte ağrı için ilk tercih edilen ilaçtır; mümkün olan düşük dozda ve kısa süre kullanılmalıdır.
• İbuprofen, naproksen, diklofenak gibi steroid olmayan ağrı kesicilerden (NSAİİ) 20. haftadan sonra kaçınılmalıdır. Bu ilaçlar bebeğin böbrek işlevini etkileyerek amniyon sıvısının azalmasına, üçüncü trimesterde ise bebeğin kalbindeki bir damarın (duktus arteriozus) erken kapanmasına yol açabilir. Gebeliğin ilk yarısında da yalnızca hekim önerisiyle ve kısa süreli kullanılmalıdır.
• Opioid içeren güçlü ağrı kesiciler yalnızca gerekli durumlarda, kısa süreli ve hekim kontrolünde kullanılır.

Antibiyotikler

• Penisilin, amoksisilin, sefalosporinler ve klindamisin gibi antibiyotikler gerektiğinde gebelikte kullanılabilir.
• Tetrasiklin grubu antibiyotikler (doksisiklin dahil), bebeğin dişlerinde kalıcı renk değişikliği ve kemik gelişimi üzerine olası etkileri nedeniyle gebelikte kullanılmaz.
• Diş hekiminizin önerdiği klorheksidinli gargaralar kısa süreli kullanılabilir.

Hiçbir ağrı kesici veya antibiyotiği kendi başınıza başlamayın; diş hekiminiz ve kadın doğum uzmanınız birlikte değerlendirme yapmalıdır.

Dolgular

Ağızdaki sağlam amalgam dolguların gebelikte sökülmesi önerilmez; sökme işlemi kısa süreli cıva buharı açığa çıkarabilir. Gebelikte yapılacak yeni dolgularda hangi malzemenin kullanılacağına diş hekiminiz karar verir.

Bulantı, kusma ve diş minesinin korunması

Kusma sırasında ağza gelen mide asidi diş minesini yumuşatır. Bu nedenle kusmadan hemen sonra dişleri fırçalamak, yumuşamış mineyi aşındırabilir.

• Kusmadan sonra ağzınızı suyla ya da bir bardak suya bir çay kaşığı karbonat eklenerek hazırlanan çözeltiyle çalkalayın.
• Dişlerinizi fırçalamak için 30 dakika ile bir saat kadar bekleyin.
• Florürlü diş macunu kullanın; fırçalama bulantıyı tetikliyorsa küçük başlı bir fırça ve hafif aromalı bir macun deneyebilirsiniz.
• Asitli ve şekerli içecekleri sınırlayın, gün içinde su için.

Günlük ağız bakımı

• Dişlerinizi günde iki kez, iki dakika süreyle florürlü diş macunuyla fırçalayın.
• Diş aralarını her gün diş ipi veya ara yüz fırçasıyla temizleyin.
• Şekerli atıştırmalıkları sınırlayın; ara öğünlerde meyve, yoğurt, peynir gibi seçenekleri tercih edin.
• Gebelikte en az bir kez diş hekimi kontrolüne gidin ve gebe olduğunuzu belirtin.

Kadın doğum uzmanı ve diş hekimi iş birliği

Diş hekiminize gebelik haftanızı, kullandığınız ilaçları ve gebeliğinizle ilgili özel durumları bildirmeniz önemlidir. Gebelik zehirlenmesi, kan sulandırıcı ilaç kullanımı, kalp hastalığı, gebelik şekeri veya kanama sorunu gibi durumlarda diş hekiminiz ve kadın doğum uzmanınız birlikte bir plan yapabilir. Gerekirse kadın doğum uzmanınız diş hekiminize yazılı bilgi verebilir.

Ne zaman beklemeden başvurmalısınız?

• Şiddetli veya zonklayıcı diş ağrısı
• Yüzde, çenede veya diş etinde şişlik
• Ateş, yutma veya ağız açma güçlüğü
• Durmayan diş eti kanaması

Bebeğinizin ağız sağlığı

Çürüğe yol açan bakteriler tükürük yoluyla anneden bebeğe geçebilir. Gebelikte ağız sağlığınızı korumak ve doğumdan sonra bebeğinizle kaşık paylaşmamak, emziği ağzınızla temizlememek, bebeğinizin ilerideki diş sağlığına da katkı sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sitedeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.

İlgili sayfalar