Endometriozis nedir?
Rahmin iç yüzeyini döşeyen tabakaya endometrium denir. Her adet döngüsünde hormonların etkisiyle kalınlaşır ve gebelik oluşmazsa adet kanamasıyla atılır. Endometriozisde bu dokuya benzer hücreler rahim dışında yerleşir. En sık görüldüğü yerler yumurtalıklar, rahmin arka yüzü, rahmi destekleyen bağlar ve karın zarıdır (periton).
Rahim dışındaki bu doku da hormonlara yanıt verir. Bu durum iltihabi bir tepkiye, zamanla yapışıklıklara ve ağrıya yol açabilir. Yumurtalıkta biriken odaklar, içi koyu kıvamlı sıvıyla dolu kistler oluşturabilir. Bunlara endometrioma ya da halk arasında "çikolata kisti" denir.
- 1: Yumurtalıkta çikolata kisti (endometrioma)
- 2: Yumurtalık ve tüp yüzeyindeki odaklar
- 3: Rahmin dış yüzeyi ve arka duvarı
- 4: Karın zarı (periton) üzerindeki odaklar; rahmin arkasındaki boşluk ve bağlar sık yerleşim yerleridir
Endometriozisin belirtileri nelerdir?
Belirtilerin şiddeti her zaman hastalığın yaygınlığıyla uyumlu değildir. Yaygın endometriozisi olan bir kadının yakınması az olabilirken, küçük odakları olan bir kadın belirgin ağrı yaşayabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Günlük yaşamı etkileyen, yıllar içinde artan ağrılı adet
- Adet dönemi dışında da süren kasık ve bel ağrısı
- Cinsel ilişki sırasında veya sonrasında derin ağrı
- Adet döneminde ağrılı dışkılama veya idrar yapma
- Gebe kalmada güçlük
- Yorgunluk, şişkinlik ve bağırsak alışkanlığında değişiklik
Endometriozis neden olur?
Endometriozisin kesin nedeni bilinmemektedir. En çok kabul gören açıklama, adet kanının bir kısmının tüplerden geriye doğru karın boşluğuna akması ve buradaki hücrelerin tutunmasıdır. Ancak bu durum kadınların çoğunda görüldüğü hâlde hastalık yalnızca bir kısmında gelişir. Bu nedenle bağışıklık sistemi, hormonal etkenler ve genetik yatkınlığın da rol oynadığı düşünülmektedir.
Annesi veya kız kardeşinde endometriozis bulunan kadınlarda risk artar. Erken yaşta adet görmeye başlamak, kısa adet döngüleri ve uzun süren adet kanamaları da risk faktörleri arasında sayılır.
Endometriozis nasıl teşhis edilir?
Tanı süreci ayrıntılı bir öykü ve jinekolojik muayeneyle başlar. Transvajinal ultrasonografi, özellikle yumurtalıktaki endometriomaları ve bazı derin yerleşimli odakları göstermede yararlıdır. Gerekli durumlarda manyetik rezonans görüntüleme (MR) kullanılabilir.
Görüntüleme yöntemleri küçük yüzeyel odakları her zaman göstermez. Bu nedenle kesin tanı için laparoskopi, yani kapalı yöntemle karın içinin kamerayla incelenmesi ve gerekirse doku örneği alınması gerekebilir. Güncel kılavuzlar, belirtileri olan kadınlarda laparoskopi yapılmadan da ilaç tedavisine başlanabileceğini belirtmektedir.
Endometriozis tedavisi
Tedavi; yakınmaların türüne, hastanın yaşına, gebelik isteğine ve hastalığın yaygınlığına göre kişiye özel planlanır. Amaç ağrıyı azaltmak, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve gebelik isteyenlerde doğurganlığı korumaktır.
Ağrı yönetimi
Adet ağrısında ilk basamakta steroid olmayan ağrı kesiciler kullanılabilir. Bu ilaçlar belirtileri hafifletir ancak hastalığın kendisini tedavi etmez.
Hormonal tedavi
Doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar ve rahim içi hormonlu spiral, endometriozis dokusunun hormonal uyarımını azaltarak ağrıyı kontrol altına alabilir. Daha dirençli durumlarda GnRH analogları veya antagonistleri gibi ilaçlar değerlendirilebilir. Hormonal tedaviler gebelik istenen dönemde kullanılmaz.
Cerrahi tedavi
İlaç tedavisine yanıt vermeyen ağrılarda, büyük endometriomalarda veya organları etkileyen derin yerleşimli hastalıkta laparoskopik cerrahi gündeme gelir. Yumurtalık kistlerinde cerrahi kararı, yumurta rezervi üzerindeki olası etkisi nedeniyle özellikle gebelik isteyen kadınlarda dikkatle verilir.
Endometriozis gebeliği etkiler mi?
Endometriozis, gebe kalmada güçlük yaşayan kadınlarda sık saptanan durumlardan biridir. Yapışıklıklar tüplerin işlevini bozabilir, yumurtalıktaki kistler ve iltihabi ortam yumurta kalitesini ve embriyonun tutunmasını etkileyebilir. Buna karşın endometriozisi olan kadınların önemli bir kısmı kendiliğinden gebe kalabilir.
Gebelik isteyen çiftlerde değerlendirme; kadının yaşı, yumurta rezervi (AMH ve antral folikül sayısı), tüplerin durumu ve eşin sperm analizi birlikte ele alınarak yapılır. Duruma göre takip, aşılama, cerrahi veya tüp bebek tedavisi planlanabilir.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
- Adet ağrınız ağrı kesicilere rağmen okul, iş veya günlük yaşamınızı engelliyorsa
- Adet dışında da tekrarlayan kasık ağrınız varsa
- İlişki sırasında ağrı yaşıyorsanız
- 35 yaşın altında bir yıl, 35 yaş ve üzerinde altı ay düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmadıysa
Ankara'da Kadın Doğum Uzmanı: muayene ve ulaşım bilgileri
Sıkça Sorulan Sorular
Endometriozis kısırlığa neden olur mu?
Endometriozis kendiliğinden geçer mi?
Çikolata kisti mutlaka ameliyat edilmeli mi?
Endometriozis kansere dönüşür mü?
Beslenme endometriozise iyi gelir mi?
Kaynaklar
Bu sitedeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.
İlgili sayfalar
İlgili yazılar
Over Kisti Türleri: Fonksiyonel Kist, Dermoid, Endometrioma ve Kistadenom
Yumurtalık kisti tek bir hastalık değildir. Fonksiyonel kistler yumurtlamanın bir parçasıdır ve çoğunlukla birkaç hafta ya da birkaç döngü içinde kend...
Kasık Ağrısı: Aynı Şikâyet, Farklı Tanılar
Kadınlarda kasık ağrısı; adet sancısı, endometriozis, yumurtalık kisti, dış gebelik veya pelvik enfeksiyon gibi jinekolojik nedenlerden olabileceği gi...
Tümör Belirteçleri: CA-125 ve Diğer Testler Ne Anlama Gelir?
CA-125, HE4, CA 19-9, CEA, AFP, beta-hCG, LDH ve inhibin gibi tümör belirteçleri, belirli durumlarda tanıya ve tedavi takibine yardımcı olan kan testl...