Rahim alma ameliyatı (histerektomi) nedir?
Histerektomi, rahmin (uterus) ameliyatla çıkarılmasıdır ve kadın hastalıklarında sık yapılan büyük ameliyatlardan biridir. Ameliyatta rahim, rahim ağzıyla (serviks) birlikte ya da rahim ağzı yerinde bırakılarak çıkarılabilir; duruma göre tüpler (fallop tüpleri) ve yumurtalıklar da aynı ameliyatta alınabilir. Rahim alındıktan sonra adet görülmez ve gebelik mümkün olmaz.
Histerektomi kalıcı bir karardır. İyi huylu hastalıklarda çoğu zaman rahmi koruyan başka seçenekler de bulunduğundan karar; yakınmaların yaşamı ne ölçüde etkilediği, daha önce denenen tedaviler, gebelik isteği ve kişisel tercihler birlikte değerlendirilerek verilir.
Hangi durumlarda yapılır?
- Miyomlar: Yoğun kanama, kansızlık, kasık ağrısı ya da mesane ve bağırsağa bası gibi yakınmalara yol açan ve rahmi koruyan tedavilerin uygun olmadığı veya yeterli gelmediği miyomlar.
- Tedaviye yanıt vermeyen yoğun adet kanaması: İlaçlar ve diğer yöntemlerle kontrol altına alınamayan, yaşam kalitesini bozan kanamalar.
- Adenomiyozis: Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim kas duvarının içine yerleşmesi; ağrılı ve yoğun adetlere yol açabilir. Gebelik isteği olmayan ve diğer tedavilerden yarar görmeyen kadınlarda seçenekler arasındadır.
- Endometriozis: Diğer tedavilere rağmen süren şiddetli ağrıda, gebelik isteği olmayan kadınlarda değerlendirilebilir. Bu durumda endometriozis odaklarının da temizlenmesi gerekir; ağrının tümüyle geçmeyebileceği önceden konuşulur.
- Rahim sarkması (prolapsus): Rahmin vajinaya doğru inmesi. Sarkma onarımının bir parçası olarak rahim alınabilir; rahmi koruyan onarım yöntemleri de vardır.
- Kanser öncüsü değişiklikler: Rahim iç tabakasında atipik hiperplazi gibi durumlar ya da tekrarlayan yüksek dereceli rahim ağzı hücre değişiklikleri.
- Jinekolojik kanserler: Rahim iç tabakası (endometrium), rahim ağzı ve yumurtalık kanserlerinin tedavisinde; ameliyat kanserin türüne ve evresine göre planlanır.
- Doğumla ilgili acil durumlar: Doğumdan sonra diğer yöntemlerle durdurulamayan ağır kanama (postpartum hemoraji) veya plasentanın rahim duvarına anormal yapışması gibi hayatı tehdit eden durumlarda nadiren acil histerektomi gerekebilir.
Rahmi koruyan seçenekler
İyi huylu hastalıklarda histerektomiye karar vermeden önce uygun olan diğer seçeneklerin konuşulması önerilir. Bu seçenekler yakınmaya ve nedene göre değişir:
- İlaç tedavileri: Kanamayı azaltan hormonal olmayan ilaçlar (ör. traneksamik asit), doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar ve miyomları geçici olarak küçültebilen hormonal tedaviler.
- Hormon salgılayan rahim içi araç (hormonlu spiral): Yoğun adet kanamasında ve adenomiyoziste kanamayı ve ağrıyı belirgin olarak azaltabilir.
- Endometrial ablasyon: Rahim iç tabakasının histeroskopik yöntemlerle veya özel cihazlarla yok edilmesi. Gebelik isteği olmayan, yoğun kanaması olan uygun kadınlarda bir seçenektir; işlemden sonra gebelik önerilmez ve etkili bir korunma yöntemi gerekir.
- Miyomektomi: Rahim yerinde bırakılarak yalnızca miyomların çıkarılması. Laparoskopik, histeroskopik veya açık yöntemle yapılabilir; gebelik isteyen kadınlarda öncelikli seçenektir.
- Rahim atardamarı embolizasyonu: Miyomları besleyen damarların girişimsel radyoloji yöntemiyle kapatılması; uygun kadınlarda ameliyat dışı bir seçenektir.
- Pesser: Rahim sarkmasında vajinaya yerleştirilen ve rahmi yerinde destekleyen, genellikle silikondan yapılmış halka biçiminde bir araç.
Hangi yolun seçileceği kişisel bir karardır. Gebelik isteği, yaş, yakınmaların şiddeti, önceki tedavilerin sonucu ve kadının kendi öncelikleri bu kararda belirleyicidir. Karar için acele edilmemesi, tüm soruların yanıtlanması ve gerekirse ikinci bir görüş alınması doğaldır.
Histerektomi türleri
- Total histerektomi: Rahim ve rahim ağzı birlikte çıkarılır. En sık yapılan türdür.
- Subtotal (supraservikal) histerektomi: Rahmin gövdesi çıkarılır, rahim ağzı yerinde bırakılır. Rahim ağzı kaldığı için düzenli rahim ağzı kanseri taraması sürdürülür; bazı kadınlarda ameliyattan sonra hafif, adet benzeri lekelenme olabilir.
- Radikal histerektomi: Rahim ve rahim ağzıyla birlikte vajinanın üst bölümü ve rahmin çevresindeki destek dokular çıkarılır. Yalnızca bazı kanserlerin, özellikle rahim ağzı kanserinin tedavisinde uygulanır.
Tüpler ve yumurtalıklar da alınır mı?
Tüpler (salpenjektomi)
Yumurtalık kanseri olarak bilinen kanserlerin önemli bir kısmının aslında tüplerin uç bölümünden başladığı düşünülmektedir. Bu nedenle Amerikan Kadın Hastalıkları ve Doğum Derneği (ACOG), iyi huylu bir nedenle histerektomi yapılacak kadınlarda tüplerin de alınmasının (fırsatçı salpenjektomi) konuşulmasını önermektedir. Tüplerin alınması ameliyatın riskini belirgin olarak artırmaz ve mevcut kanıtlar yumurtalık işlevini olumsuz etkilemediğini göstermektedir. Rahim alındıktan sonra tüplerin gebelik açısından bir işlevi kalmaz.
Yumurtalıklar (ooferektomi)
Menopoz öncesindeki kadınlarda özel bir neden yoksa yumurtalıklar genellikle korunur. Yumurtalıklar menopoza kadar hormon üretmeyi sürdürür. Menopoz öncesinde yumurtalıkların alınması, uzun vadede kemik erimesi ve kalp-damar hastalıkları gibi sorunların riskini artırabilir.
Yumurtalıkta ayrı bir hastalık bulunması, yaygın endometriozis ya da BRCA gen değişikliği gibi kalıtsal nedenlerle yumurtalık kanseri riskinin yüksek olması durumunda yumurtalıkların alınması önerilebilir. Menopoz sonrasında ise karar, kişisel riskler ve tercihler konuşularak verilir.
Menopoz öncesinde her iki yumurtalık alınırsa menopoz ameliyattan hemen sonra başlar (cerrahi menopoz). Sıcak basması, uyku sorunları ve vajinal kuruluk gibi belirtiler doğal menopoza göre daha ani ve belirgin olabilir. Engel bir durum yoksa doğal menopoz yaşına kadar hormon tedavisi genellikle önerilir. Rahim alındığı için çoğu durumda yalnızca östrojen içeren tedavi yeterlidir; endometriozis öyküsü gibi bazı durumlarda tedavi farklı planlanabilir.
Ameliyat yöntemleri
Rahim farklı yollarla çıkarılabilir. Yöntem; rahmin büyüklüğü ve şekli, histerektominin nedeni, önceki ameliyatlar, genel sağlık durumu ve kadının tercihi göz önünde bulundurularak seçilir. ACOG, iyi huylu hastalıklarda uygulanabilir olduğunda vajinal veya laparoskopik yolun tercih edilmesini önermektedir; bu yollar açık ameliyata göre genellikle daha kısa hastanede kalış ve daha hızlı iyileşme sağlar.
Vajinal histerektomi
Rahim vajina yoluyla çıkarılır; karında kesi yapılmaz. Özellikle rahim sarkması olan ve rahmi çok büyük olmayan kadınlarda uygun bir yoldur. Cochrane derlemesi, iyi huylu hastalıklarda mümkün olduğunda vajinal yolun tercih edilmesini desteklemektedir.
Laparoskopik histerektomi
Karında açılan birkaç küçük kesiden kamera ve ince aletlerle yapılır. Ameliyatın tamamının laparoskopik yapıldığı ve rahmin vajinadan çıkarıldığı yönteme total laparoskopik histerektomi; ameliyatın bir bölümünün laparoskopik, kalanının vajinal yoldan tamamlandığı yönteme laparoskopi yardımlı vajinal histerektomi denir. Laparoskopi aynı zamanda tüpler, yumurtalıklar ve karın içi (ör. endometriozis veya yapışıklıklar) hakkında doğrudan görüntü sağlar.
Robotik histerektomi
Laparoskopinin bir türüdür; cerrah, robotik kollara bağlı aletleri bir konsoldan yönetir. Bazı karmaşık durumlarda kolaylık sağlayabilir; iyi huylu hastalıklarda standart laparoskopiye göre belirgin bir üstünlüğü gösterilmemiştir.
Abdominal (açık) histerektomi
Rahim, alt karında yapılan ve çoğu zaman yatay olan bir kesiyle çıkarılır. Rahim çok büyükse, yoğun yapışıklıklar varsa, kanser şüphesi bulunuyorsa veya diğer yollar uygun değilse tercih edilir. İyileşme süresi daha uzundur.
Kapalı yöntemle başlanan bir ameliyatta, güvenlik gerektirdiğinde ameliyat sırasında açık yönteme geçilebilir; bu olasılık önceden konuşulur.
Büyük rahmin küçük kesilerden çıkarılması (morselasyon)
Laparoskopik ameliyatta büyük bir rahmin küçük kesilerden çıkarılabilmesi için dokunun parçalara ayrılması gerekebilir. Nadiren önceden bilinmeyen kötü huylu bir doku (ör. sarkom) bulunabilir ve parçalama bu dokunun karın içine yayılmasına yol açabilir. Bu nedenle parçalama ancak ameliyat öncesinde dikkatli bir değerlendirme yapıldıktan sonra ve mümkün olduğunda özel bir torba içinde uygulanır; kanser şüphesi olan durumlarda uygulanmaz.
Ameliyat öncesi hazırlık
- Değerlendirme: Ayrıntılı öykü, jinekolojik muayene ve ultrasonla rahim, miyomlar ve yumurtalıklar değerlendirilir; gerektiğinde MR gibi ek görüntüleme yapılır.
- Rahim ağzı taraması: Smear ve/veya HPV testinin güncel olması gerekir.
- Rahim iç tabakasından örnek (endometrial biyopsi): Anormal kanaması olan ve risk etkenleri taşıyan kadınlarda, kanser öncüsü değişikliği veya kanseri dışlamak için ameliyattan önce alınır.
- Kansızlığın düzeltilmesi: Yoğun kanamaya bağlı kansızlık varsa ameliyattan önce demir tedavisiyle düzeltilmesi kan nakli gereksinimini azaltır.
- Sigarayı bırakmak: Yara iyileşmesini destekler, akciğer ve pıhtı sorunlarının riskini azaltır.
- Pıhtı (tromboz) önlemi: Kişisel risk değerlendirilir; erken hareket, basınçlı çorap ve gerekirse kan sulandırıcı iğneler planlanır. Kullandığınız ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve östrojen içeren hormonları ameliyattan önce hekiminize bildirin.
- Anestezi değerlendirmesi ve bilgilendirme: Kan tahlilleri ve anestezi muayenesi yapılır. Ameliyatın türü, tüpler ve yumurtalıklarla ilgili karar ve olası riskler konuşularak onamınız alınır.
Olası riskler
Histerektomi genellikle güvenli bir ameliyattır; ancak her büyük ameliyatta olduğu gibi bazı riskler taşır. Risklerin düzeyi ameliyatın nedenine, yöntemine ve genel sağlık durumuna göre değişir:
- Ameliyat sırasında veya sonrasında kanama; bazen kan nakli gerekebilir
- Enfeksiyon (yara yeri, idrar yolu, vajina kubbesi veya karın içi)
- Komşu organlarda yaralanma: mesane, üreter (böbrekten mesaneye idrar taşıyan kanal) veya bağırsak
- Bacak toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu) ve pıhtının akciğere gitmesi (pulmoner emboli)
- Anesteziyle ilgili sorunlar
- Geçici idrar yapma güçlüğü
- Nadiren, özellikle laparoskopik veya robotik total histerektomiden sonra, vajina kubbesindeki dikiş hattının açılması (vajinal kaf ayrılması)
Size özgü riskler ve bunları azaltmak için alınacak önlemler ameliyat öncesinde ayrıntılı olarak konuşulur.
Ameliyat sonrası iyileşme
Hastanede kalış süresi yönteme göre değişir; vajinal ve laparoskopik histerektomide genellikle daha kısadır, açık ameliyatta birkaç gün sürebilir. Ameliyattan sonra erken dönemde ayağa kalkıp yürümek hem iyileşmeyi hızlandırır hem de pıhtı riskini azaltır.
- Ağrı: İlk günlerde ağrı kesicilerle kontrol altına alınır ve giderek azalır. Laparoskopiden sonra karına verilen gaza bağlı omuz ağrısı birkaç gün sürebilir.
- Vajinal kanama ve akıntı: Birkaç hafta süren hafif kanama veya kahverengi akıntı olağandır.
- Günlük yaşama dönüş: Yönteme göre yaklaşık 2-6 hafta sürer; vajinal ve laparoskopik yöntemlerde genellikle daha kısa, açık ameliyatta daha uzundur. İşe dönüş, işin fiziksel yüküne göre planlanır.
- Ağır kaldırma: Ağır yük kaldırmaktan ve zorlayıcı egzersizlerden birkaç hafta kaçınılmalıdır; kısa ve sık yürüyüşler ise önerilir.
- Cinsel ilişki: Vajina kubbesinin iyileşmesi için genellikle yaklaşık 6 hafta beklenir; kontrol muayenesinde hekiminiz uygun olduğunu belirtir. Bu süre içinde tampon kullanılmaması önerilir.
- Araç kullanma: Emniyet kemerini rahatça takabildiğinizde ve ani fren yapmanız gerektiğinde bunu ağrı olmadan yapabileceğinizi hissettiğinizde araç kullanabilirsiniz.
- Duş ve banyo: Duş genellikle ilk günlerden itibaren alınabilir; küvet banyosu ve havuz için hekiminizin önerisini bekleyin.
Yorgunluk hissi, özellikle açık ameliyattan sonra birkaç hafta sürebilir. Dengeli beslenme, yeterli sıvı alımı ve kabızlığın önlenmesi iyileşmeyi destekler.
Histerektomiden sonra yaşam
Adet ve gebelik
Rahim alındıktan sonra adet kanaması olmaz ve gebelik mümkün değildir; doğum kontrol yöntemine de gerek kalmaz. İleride çocuk sahibi olma isteği varsa bu durum karar aşamasında mutlaka konuşulmalıdır.
Menopoz
Yumurtalıklar korunduysa menopoz ameliyatla başlamaz; yumurtalıklar hormon üretmeyi sürdürür. Ancak bazı kadınlarda menopoz beklenenden biraz daha erken başlayabilir. Adet görülmediği için menopozun başlangıcı sıcak basması gibi belirtilerden anlaşılır. Yumurtalıklar alındıysa cerrahi menopoz ve hormon tedavisi seçenekleri yukarıda anlatıldığı gibi değerlendirilir.
Cinsel yaşam
Çoğu kadında histerektomiden sonra cinsel istek ve doyum değişmez; ağrı veya yoğun kanama gibi yakınmalar ortadan kalktığı için cinsel yaşamının iyileştiğini belirtenler de vardır. Yumurtalıklar alındıysa vajinal kuruluk ve istekte azalma olabilir; kayganlaştırıcılar ve hormon tedavisi bu konuda yardımcı olabilir. Bir sorun yaşarsanız bunu hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin.
Duygusal süreç
Rahmin alınması bazı kadınlar için duygusal açıdan zor olabilir; kayıp duygusu, üzüntü veya kaygı hissedilebilir. Çocuk sahibi olma isteği sürerken ya da acil bir durumda yapılan histerektomilerde bu duygular daha belirgin olabilir. Bu duyguları eşinizle, yakınlarınızla ve hekiminizle paylaşmak, gerektiğinde psikolojik destek almak iyileşme sürecinin bir parçasıdır.
Rahim ağzı kanseri taraması
Total histerektomi iyi huylu bir nedenle yapıldıysa ve daha önce yüksek dereceli rahim ağzı hücre değişikliği (CIN2 ve üzeri) veya rahim ağzı kanseri öyküsü yoksa, smear ve HPV taramasına genellikle devam edilmesi gerekmez. Subtotal histerektomide rahim ağzı yerinde kaldığı için tarama aynı şekilde sürer. Yüksek dereceli hücre değişikliği öyküsü olan kadınlarda ise total histerektomiden sonra da vajina kubbesinden tarama, hekimin belirleyeceği süre boyunca sürdürülür.
Kontroller
Ameliyattan sonraki ilk haftalarda bir kontrol muayenesi yapılır; yara iyileşmesi ve patoloji sonucu değerlendirilir. Sonrasında düzenli jinekolojik kontroller ve meme taraması gibi yaşa uygun taramalar sürer. Yıllar içinde vajina kubbesinde sarkma gelişebileceğinden, vajinada dolgunluk ya da bir şeyin aşağı indiği hissi olursa değerlendirme yapılmalıdır; pelvik taban egzersizleri bu açıdan yararlı olabilir.
Ne zaman hekime başvurulmalı?
Ameliyattan sonra aşağıdakilerden biri olursa gecikmeden hekiminize başvurun:
- 38 °C ve üzerinde ateş veya titreme
- Ağrı kesicilere rağmen giderek artan karın veya kasık ağrısı
- Adet kanamasından fazla, pıhtılı veya giderek artan vajinal kanama
- Kötü kokulu vajinal akıntı
- Vajinadan aniden sıvı gelmesi veya bir şeyin dışarı çıktığı hissi
- Bacakta tek taraflı şişlik, ağrı veya kızarıklık
- İdrar yaparken yanma, idrar yapamama, idrarda kan veya vajinadan sürekli idrar sızması
- Yara yerinde kızarıklık, şişlik, akıntı veya açılma
- Sürekli bulantı-kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
- Göğüs ağrısı veya ani nefes darlığı: Bu durum acildir; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Doğum ve ameliyatlar Anlaşmalı Hastane bünyesinde gerçekleştirilir. Muayenehanede muayene, planlama ve takip yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Rahmim alınırsa menopoza girer miyim?
Histerektomiden sonra kilo alır mıyım?
Cinsel yaşamımı etkiler mi?
Ne zaman işe dönebilirim?
Rahim alındıktan sonra smear taraması gerekir mi?
Yumurtalıklar da alınıyor mu?
Miyomlar rahim alınmadan tedavi edilebilir mi?
Hastanede ne kadar kalınır?
Kaynaklar
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Hysterectomy. Patient FAQ.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion No. 701: Choosing the Route of Hysterectomy for Benign Disease. Obstet Gynecol, 2017.
- American College of Obstetricians and Gynecologists. Committee Opinion No. 774: Opportunistic Salpingectomy as a Strategy for Epithelial Ovarian Cancer Prevention. Obstet Gynecol, 2019.
- NHS. Hysterectomy.
- Aarts JWM, Nieboer TE, Johnson N, et al. Surgical approach to hysterectomy for benign gynaecological disease. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015.
Bu sitedeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.
