Tıp Sözlüğü

Rahim iç tabakasına (endometrium) benzeyen dokunun rahim kas duvarının içine doğru yerleşmesidir. Ağrılı ve bol adet kanamalarına yol açabilir; tanıda ultrason ve MR kullanılır.

Adet kanamasının hiç başlamaması ya da düzenli adet gören birinde en az üç ay görülmemesidir. Gebelik, hormon bozuklukları, aşırı kilo değişimi ve yumurtalık sorunları başlıca nedenler arasındadır.

Yumurtalıklardaki küçük foliküllerin salgıladığı bir hormondur ve yumurta rezervi hakkında fikir verir. Adet döngüsünün her gününde ölçülebilir; tek başına gebe kalma olasılığını belirlemez.

Ultrason eşliğinde ince bir iğneyle bebeği çevreleyen amniyon sıvısından örnek alınmasıdır. Genellikle 16. haftadan sonra kromozom ve genetik incelemeler için yapılır; küçük bir düşük riski taşır.

Hücrede kromozom sayısının olması gerekenden az ya da fazla olmasıdır; Down sendromu (trizomi 21) bir örnektir. Embriyolarda anöploidi, erken gebelik kayıplarının önemli nedenlerinden biridir ve anne yaşı ile artar.

Adet döngüsünün başında vajinal ultrasonla yumurtalıklarda görülen 2-10 mm boyutundaki küçük foliküllerin sayısıdır. AMH ile birlikte yumurta rezervini ve tedaviye olası yanıtı değerlendirmede kullanılır.

Yıkanıp hazırlanan spermin yumurtlama zamanında ince bir kateterle rahim içine bırakılmasıdır. Tüplerin açık olduğu ve sperm değerlerinin uygun olduğu bazı çiftlerde tercih edilir.

Genellikle gebeliğin 18-23. haftaları arasında bebeğin organlarının, gelişiminin, plasentanın ve amniyon sıvısının sistematik olarak incelendiği ultrasondur. Bazı yapısal farklılıkları saptayabilir, ancak her durumu gösteremez.

Gebelikte plasenta dokusunun ürettiği hormondur; kanda ölçülmesi gebeliği erken dönemde gösterir. Erken gebelikte değerin iki gün arayla izlenmesi gelişim hakkında bilgi verebilir.

Döllenmeden yaklaşık 5-6 gün sonra embriyonun ulaştığı, iç hücre kitlesi ve dış hücre tabakasının ayrıştığı gelişim evresidir. Tüp bebek tedavisinde transfer ya da dondurma bu evrede planlanabilir.

Kanda ölçülen bir protein belirtecidir. Yumurtalık kanserinin izleminde kullanılır; ancak endometriozis, miyom, adet dönemi ve gebelik gibi iyi huylu durumlarda da yükselebileceği için tek başına tanı koydurmaz.

İki kromozom arasında parça yer değişimi olduğu hâlde toplam genetik materyalin eksiksiz olduğu durumdur. Taşıyan kişi genellikle sağlıklıdır; ancak tekrarlayan gebelik kaybı ya da kromozomu dengesiz embriyo riskine yol açabilir.

Döllenmiş yumurtanın rahim boşluğu dışında, çoğunlukla tüplerde yerleşmesidir. Kasık ağrısı ve vajinal kanamayla belirti verebilir; erken tanı için beta-hCG ve ultrason birlikte değerlendirilir ve acil tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Adet sırasında ya da hemen öncesinde görülen kasık ve bel ağrısıdır. Belirgin bir neden olmadan görülebildiği gibi endometriozis, adenomiyozis veya miyom gibi durumlarla da ilişkili olabilir.

Tüp bebek tedavisinde transfer edilmeyen embriyoların çok hızlı dondurma yöntemiyle (vitrifikasyon) sıvı azotta saklanmasıdır. Dondurulan embriyolar daha sonraki bir döngüde çözülerek transfer edilebilir.

Tüp bebek tedavisinde laboratuvarda gelişen embriyonun ince bir kateterle rahim içine yerleştirilmesidir. İşlem genellikle ultrason eşliğinde yapılır ve kısa sürer.

Rahim iç tabakasına benzeyen dokunun yumurtalıklar, karın zarı gibi rahim dışındaki alanlarda bulunmasıdır. Ağrılı adet, kasık ağrısı ve gebe kalmada güçlükle ilişkili olabilir.

Rahmin iç yüzünü döşeyen, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle kalınlaşıp dökülen tabakadır. Embriyonun tutunduğu yer olduğu için tüp bebek tedavisinde kalınlığı ve görünümü ultrasonla izlenir.

Gebeliğin 11-14. haftalarında bebeğin ense bölgesindeki sıvı birikiminin ultrasonla ölçülmesidir. Kan testleriyle birlikte ikili taramanın bir parçasıdır ve kromozom farklılıkları için risk hesaplamasında kullanılır.

Beyindeki hipofiz bezinden salgılanan ve yumurtalıklarda foliküllerin gelişmesini uyaran hormondur. Genellikle adetin 2-3. günü ölçülür; yüksek değerler yumurta rezervinin azaldığını düşündürebilir.

Gebeliğin süresinin, son adet tarihinin ilk gününden itibaren hafta ve gün olarak ifade edilmesidir. Son adet tarihi bilinmiyorsa ya da döngüler düzensizse ilk trimester ultrasonundaki ölçümlerle belirlenir.

Gebelik sırasında ilk kez ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Genellikle 24-28. haftalarda şeker yükleme testiyle taranır; beslenme düzenlemesi, izlem ve gerekirse ilaç tedavisiyle yönetilir.

Rahmin ameliyatla çıkarılmasıdır. Miyom, adenomiyozis, anormal kanama ya da kanser gibi nedenlerle yapılabilir; açık, laparoskopik veya vajinal yoldan uygulanabilir.

Vajen ve rahim ağzından ilerletilen ince bir kamerayla rahim içinin görüntülenmesidir. Hem tanı hem de polip, rahim içi yapışıklık veya perde gibi sorunların tedavisi için kullanılabilir.

Cinsel temasla bulaşan ve çok yaygın görülen bir virüs grubudur. Çoğu enfeksiyon kendiliğinden geçer; bazı yüksek riskli tiplerin kalıcı enfeksiyonu rahim ağzında hücre değişikliklerine yol açabilir.

Rahim ağzı kanseri ve genital siğillerle ilişkili HPV tiplerine karşı koruma sağlamak için uygulanan aşıdır. Cinsel yaşam başlamadan önce yapıldığında en yüksek etkiyi gösterir; aşılı kişilerde de smear taraması sürdürülür.

Rahim içine kontrast madde verilerek çekilen röntgenle rahim boşluğunun ve tüplerin açıklığının değerlendirilmesidir. Genellikle adet kanaması bittikten sonra, yumurtlamadan önce yapılır.

Tüp bebek tedavisinde tek bir spermin ince bir iğneyle doğrudan yumurtanın içine enjekte edilmesidir. Özellikle sperm sayısı veya hareketi düşük olduğunda ya da önceki döllenme sorunlarında kullanılır.

Gebeliğin 11-14. haftalarında anne kanındaki iki hormonun ölçümü ile ense kalınlığı ultrasonunun birleştirildiği tarama testidir. Sonuç tanı değil, kromozom farklılıkları için bir risk tahminidir.

Embriyonun rahim iç tabakasına (endometrium) tutunarak yerleşmesidir. Doğal döngüde döllenmeden yaklaşık 6-10 gün sonra gerçekleşir; embriyonun kalitesi ve endometriumun uygunluğu bu süreçte belirleyicidir.

Düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl içinde gebelik oluşmamasıdır; 35 yaş ve üzerindeki kadınlarda bu süre altı aydır. Değerlendirme kadın ve erkeği birlikte kapsar.

Kan ya da doku örneğindeki hücrelerde kromozomların sayısının ve yapısının incelendiği genetik testtir. Tekrarlayan gebelik kaybı ve bazı infertilite durumlarında çiftlere önerilebilir.

Rahim ağzının özel bir büyüteçli cihazla ayrıntılı incelenmesidir. Smear ya da HPV testinde anormallik saptandığında yapılır ve gerekirse aynı işlemde biyopsi alınabilir.

Gebeliğin 11-14. haftalarında plasentadan küçük bir doku örneği alınarak bebeğin kromozom ve genetik yapısının incelenmesidir. Amniyosenteze göre daha erken sonuç verir ve küçük bir düşük riski taşır.

Karın duvarında açılan küçük kesilerden kamera ve ince aletler yerleştirilerek yapılan kapalı ameliyat yöntemidir. Endometriozis, over kisti, dış gebelik ve miyom gibi durumların tanı ve tedavisinde kullanılabilir.

Hipofiz bezinden salgılanan ve ani yükselişiyle yumurtlamayı başlatan hormondur. Evde kullanılan yumurtlama testleri idrardaki LH artışını saptar.

Doğumdan sonra vücudun gebelik öncesi duruma döndüğü, yaklaşık altı haftalık dönemdir. Kanama, emzirme, duygu durumu ve iyileşme bu dönemde izlenir.

Yumurtlamadan sonra başlayıp bir sonraki adete kadar süren, genellikle 12-14 gün olan dönemdir. Bu dönemde progesteron hormonu rahim iç tabakasını olası bir gebeliğe hazırlar.

Yumurtalık işlevinin sona ermesiyle adet kanamalarının kalıcı olarak kesilmesidir; 12 ay adet görülmemesiyle tanımlanır. Genellikle 45-55 yaşları arasında görülür.

Rahim kas dokusundan gelişen, iyi huylu ve sık görülen tümörlerdir. Çoğu belirti vermez; yerleşim ve boyutlarına göre bol adet kanaması, baskı hissi veya gebe kalmada güçlüğe yol açabilir.

Anne kanında dolaşan ve plasentadan kaynaklanan DNA parçalarının incelendiği tarama testidir. 10. haftadan itibaren yapılabilir; yüksek risk sonucu amniyosentez veya CVS ile doğrulanmalıdır.

Tüp bebek tedavisinde kullanılan ilaçlara yumurtalıkların aşırı yanıt vermesiyle oluşan bir tablodur. Karında şişlik, ağrı ve sıvı birikimiyle belirti verebilir; ilaç dozlarının kişiye göre ayarlanması ve yakın izlem riski azaltır.

Yumurtalıkta içi sıvı ya da başka içerikle dolu kese oluşumudur. Çoğu yumurtlamayla ilişkili fonksiyonel kistlerdir ve kendiliğinden kaybolur; bazı tipler izlem veya cerrahi gerektirebilir.

Olgunlaşan yumurtanın yumurtalıktan serbest bırakılmasıdır. 28 günlük düzenli bir döngüde genellikle 14. gün civarında gerçekleşir; yumurta yaklaşık 12-24 saat döllenebilir kalır.

Tüp bebek tedavisinde transferden önce embriyodan alınan birkaç hücrenin genetik olarak incelenmesidir. Kromozom sayısı (PGT-A), tek gen hastalıkları (PGT-M) veya yapısal kromozom farklılıkları (PGT-SR) için yapılabilir.

Düzensiz ya da seyrek yumurtlama, androjen (erkeklik hormonu) etkisi bulguları ve ultrasonda çok sayıda küçük folikülle tanımlanan yaygın bir hormonal durumdur. Adet düzensizliği ve gebe kalmada güçlüğün sık nedenlerindendir.

Genellikle 20. gebelik haftasından sonra ortaya çıkan, yüksek tansiyon ve idrarda protein ya da organ etkilenmesiyle seyreden bir gebelik hastalığıdır. Baş ağrısı, görme bozukluğu ve ani ödem gibi belirtilerde hekime hemen başvurulmalıdır.

Yumurtalık işlevinin 40 yaşından önce azalması ya da durmasıdır. Adet düzensizliği veya kesilmesiyle kendini gösterebilir; bazı olgularda genetik nedenler araştırılır.

Rahim içine yerleştirilen, bakırlı ya da hormon salgılayan küçük bir doğum kontrol aracıdır. Uzun süreli koruma sağlar ve çıkarıldığında doğurganlık geri döner.

Rahim iç tabakasından gelişen, çoğunlukla iyi huylu küçük çıkıntılardır. Ara kanama veya gebe kalmada güçlüğe yol açabilir; histeroskopiyle çıkarılabilir.

Kan grubu Rh negatif olan annenin Rh pozitif bebeğe karşı antikor geliştirme olasılığıdır. Gebelikte kan grubu ve antikor testleriyle izlenir; uygun zamanlarda yapılan anti-D iğnesi bu duyarlanmayı önlemeye yardımcı olur.

Anne ya da bebek açısından komplikasyon olasılığının arttığı ve daha yakın izlem gerektiren gebeliktir. İleri anne yaşı, kronik hastalıklar, çoğul gebelik ve önceki gebelik sorunları başlıca nedenler arasındadır.

Bebeğin karın ve rahim duvarında açılan kesiyle doğurtulmasıdır. Tıbbi gereklilik olduğunda planlı ya da acil olarak yapılır; iyileşme süresi normal doğuma göre genellikle daha uzundur.

Rahim ağzından fırçayla hücre örneği alınarak mikroskopta incelenmesidir. Rahim ağzı kanserine dönüşebilecek hücre değişikliklerini erken dönemde saptamak için düzenli aralıklarla yapılır.

Gebelikten önceki son adet kanamasının ilk günüdür. Gebelik haftası ve tahmini doğum tarihi bu tarihten itibaren hesaplanır.

Meni örneğinde sperm sayısı, hareketi ve şeklinin değerlendirildiği temel laboratuvar testidir. Genellikle 2-7 günlük cinsel perhizden sonra verilen örnekle yapılır; anormal sonuç tekrarlanarak doğrulanır.

Belirli miktarda şekerli sıvı içildikten sonra kan şekerinin belirli aralıklarla ölçüldüğü testtir. Gebelikte genellikle 24-28. haftalar arasında gebelik şekerini taramak için yapılır.

Kişinin kendisinde belirti olmadan, çocuğuna geçebilecek bazı kalıtsal hastalıkların genini taşıyıp taşımadığını araştıran genetik testtir. Özellikle akraba evliliği veya ailede genetik hastalık öyküsü olan çiftlerde gebelik öncesinde değerlendirilir.

İki ya da daha fazla gebeliğin kayıpla sonuçlanmasıdır. Değerlendirmede kromozom, rahim yapısı, hormon, pıhtılaşma ve bağışıklık sistemiyle ilgili nedenler araştırılır; bazı çiftlerde neden bulunamayabilir.

Kanın pıhtılaşmaya normalden daha yatkın olmasıdır; kalıtsal ya da sonradan kazanılmış olabilir. Gebelikte pıhtı (tromboz) riskini artırabileceği için bazı durumlarda koruyucu tedavi planlanır.

Yumurtaların ilaçlarla uyarılıp toplanması, laboratuvarda spermle döllenmesi ve gelişen embriyonun rahme transfer edilmesi aşamalarından oluşan tedavidir. İşlemler ruhsatlı tüp bebek merkezlerinde yapılır.

Vajen girişindeki kasların istemsiz kasılması nedeniyle cinsel ilişki ya da muayenenin güç veya mümkün olmamasıdır. Tedavi; bilgilendirme, cinsel terapi ve gevşeme egzersizlerini içerebilir.

Testis toplardamarlarının genişlemesidir. Sperm üretimini ve kalitesini olumsuz etkileyebilir; tedavi kararı ürolog değerlendirmesiyle verilir.

Yumurtalıkların uyarılmasıyla elde edilen olgun yumurtaların vitrifikasyon yöntemiyle dondurularak saklanmasıdır. Tıbbi nedenlerle ya da doğurganlığı ileriki bir döneme taşımak isteyen kadınlarda düşünülebilir.

Yumurtalıklarda kalan yumurta sayısını ifade eder ve yaşla birlikte azalır. AMH düzeyi ve antral folikül sayısıyla tahmin edilir; yumurta kalitesi hakkında doğrudan bilgi vermez.

Tüp bebek tedavisinde olgunlaşan foliküllerden vajinal ultrason eşliğinde ince bir iğneyle yumurtaların alınmasıdır. İşlem genellikle sedasyon altında yapılır ve kısa sürer.