Vajinal Akıntı ve Vajinal Enfeksiyonlar: Bakteriyel Vajinoz, Mantar ve Trikomonas

Vajinal akıntı nedir, normal akıntı nasıldır?

Vajinal akıntı, rahim ağzı (serviks) bezlerinden salgılanan mukus, vajina duvarından sızan sıvı ve dökülen hücrelerden oluşur. Vajinayı nemli tutar, dokuyu korur ve mikroorganizmalara karşı doğal bir savunma sağlar. Üreme çağındaki kadınlarda akıntı olması normaldir; miktarı kişiden kişiye ve aynı kişide zaman içinde değişir.

Sağlıklı vajinada baskın bakteriler laktobasillerdir. Bu bakteriler laktik asit üreterek vajina ortamını hafif asidik tutar (pH yaklaşık 3,8-4,5) ve zararlı mikroorganizmaların çoğalmasını zorlaştırır. Bu denge bozulduğunda enfeksiyonlar daha kolay gelişir.

Normal akıntı genellikle berrak ya da süt beyazıdır, rahatsız edici bir koku taşımaz, kaşıntı veya yanmaya yol açmaz. Çamaşırda kuruduğunda açık sarımsı bir iz bırakabilir; bu tek başına enfeksiyon belirtisi değildir.

Adet döngüsü boyunca değişim

• Adetin hemen ardından: Akıntı azdır, vajina daha kuru hissedilebilir.
• Yumurtlama (ovulasyon) dönemine doğru: Östrojenin artmasıyla akıntı çoğalır; berrak, kaygan ve çiğ yumurta akı gibi uzayabilen bir kıvam alır. Bu mukus spermin rahme ilerlemesini kolaylaştırır.
• Yumurtlamadan sonra: Progesteronun etkisiyle akıntı azalır; daha koyu, yapışkan ve beyazımsı hâle gelir.
• Adet öncesi: Beyaz ve koyu kıvamlı akıntı olağandır; adetin başında ve sonunda kahverengi lekelenme görülebilir.

Cinsel uyarılma, doğum kontrol hapları, rahim içi araç ve yoğun egzersiz de akıntının miktarını değiştirebilir.

Gebelik, emzirme ve menopozda

Gebelikte östrojen düzeyi ve vajinaya giden kan akımı arttığı için akıntı belirgin olarak çoğalır; ince, beyaz ve hafif kokulu olması olağandır. Ancak sulu akıntının aniden artması amniyon sıvısı gelişini, kanlı veya pembe akıntı ise başka bir durumu gösterebileceği için hekime bildirilmelidir.

Emzirme döneminde östrojen düzeyi düşük olduğundan akıntı azalabilir ve vajina kuru hissedilebilir. Menopozdan sonra östrojenin azalmasıyla vajina duvarı incelir, akıntı azalır; kuruluk, yanma ve ilişkide ağrı gibi yakınmalar ortaya çıkabilir (genitoüriner menopoz sendromu).

Akıntı ne zaman normal değildir?

Önemli olan, akıntının sizin için olağan olan durumdan farklılaşmasıdır. Aşağıdaki değişiklikler bir enfeksiyonu veya başka bir sorunu düşündürür:

• Renginin griye, yeşile veya koyu sarıya dönmesi
• Kötü ya da balığa benzer bir koku; özellikle ilişki veya adet sonrasında belirginleşmesi
• Kıvamının köpüklü, çok sulu ya da kesilmiş süt (lor) görünümünde olması
• Dış genital bölgede kaşıntı, yanma, kızarıklık veya şişlik
• İdrar yaparken dış bölgede yanma, cinsel ilişki sırasında ağrı
• Akıntıya kan karışması veya ilişki sonrası kanama
• Kasık ağrısı veya ateşin eşlik etmesi

Vajinal enfeksiyonların sık nedenleri ve tanı

Vajina iltihabına (vajinit) yol açan en sık üç neden bakteriyel vajinoz, vajinal mantar enfeksiyonu (vulvovajinal kandidiyaz) ve trikomonas enfeksiyonudur (trikomoniyaz). Belirtiler birbirine benzeyebilir, bazen iki enfeksiyon bir arada bulunabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak neden her zaman ayırt edilemez; kadınların kendi koyduğu mantar tanısının sıklıkla doğru çıkmadığı bilinmektedir.

Değerlendirmede şu adımlar yer alır:

• Öykü: Yakınmaların başlangıcı, akıntının özellikleri, adet döngüsü, gebelik olasılığı, yakın zamanda kullanılan antibiyotikler, cinsel yaşam ve yeni partner olup olmadığı sorulur.
• Spekulum muayenesi: Vajina ve rahim ağzı görülerek akıntının görünümü, kızarıklık, yara veya yabancı cisim değerlendirilir.
• pH ölçümü: Akıntının asitliği özel bir test kâğıdıyla ölçülür. Bakteriyel vajinoz ve trikomonasta pH genellikle 4,5'in üzerindedir; mantar enfeksiyonunda ise çoğunlukla normaldir.
• Mikroskobik inceleme: Akıntı örneği serum fizyolojik ve potasyum hidroksit (KOH) ile karıştırılıp mikroskopta incelenir. Mantar hücreleri, hareketli trikomonaslar veya bakteriyel vajinoza özgü "ipucu hücreleri" görülebilir. KOH eklendiğinde balık kokusunun belirginleşmesi (koku testi) bakteriyel vajinozu destekler.
• Laboratuvar testleri: Gerektiğinde mantar kültürü ile trikomonas, klamidya ve gonore için nükleik asit amplifikasyon testleri (NAAT, PCR benzeri moleküler testler) kullanılır.

Bakteriyel vajinoz

Nedir, neden olur?

Bakteriyel vajinoz (BV), üreme çağındaki kadınlarda anormal akıntının en sık nedenidir. Dışarıdan tek bir mikrobun bulaşmasıyla değil, vajinadaki koruyucu laktobasillerin azalması ve yerlerini Gardnerella vaginalis gibi başka bakterilerin alması sonucunda ortaya çıkar. Klasik anlamda cinsel yolla bulaşan bir hastalık olarak sınıflandırılmaz, ancak cinsel etkinlikle ilişkilidir. Yeni veya birden fazla partner, prezervatif kullanılmaması, vajinal duş ve sigara riski artırır. Cinsel ilişkisi olmayan kadınlarda da görülebilir.

Belirtiler

BV'si olan kadınların önemli bir kısmında hiçbir belirti yoktur. Belirti verdiğinde tipik olarak ince, homojen, grimsi beyaz bir akıntı ve balığa benzeyen bir koku vardır; koku özellikle ilişkiden sonra ve adet sırasında belirginleşir. Kaşıntı ve kızarıklık genellikle belirgin değildir.

Tanı

Muayenede tanı çoğu zaman Amsel ölçütleriyle konur. Şu dört bulgudan en az üçünün bulunması tanı için yeterlidir: ince ve homojen akıntı, pH'nın 4,5'in üzerinde olması, KOH eklendiğinde balık kokusunun ortaya çıkması ve mikroskopta ipucu hücrelerinin görülmesi. Laboratuvarda boyalı preparattaki bakteri türlerinin puanlanmasına dayanan Nugent skoru ise daha çok araştırmalarda referans yöntem olarak kullanılır. BV için geliştirilmiş moleküler testler de vardır. Gardnerella kültürü tanı için önerilmez; bu bakteri sağlıklı kadınlarda da bulunabilir.

Tedavi

Belirtisi olan tüm kadınlarda tedavi önerilir. Kılavuzlarda ilk seçenekler ağızdan alınan metronidazol, vajinal metronidazol jel veya vajinal klindamisin kremdir; tinidazol, seknidazol ve klindamisinin diğer biçimleri alternatifler arasındadır. İlaç, kullanım biçimi ve süresi hekim tarafından belirlenir; belirtiler geçse bile tedavinin önerilen süre boyunca tamamlanması önemlidir. Klindamisin kremin yağlı yapısı lateks prezervatif ve diyaframı zayıflatabileceğinden tedavi sırasında ve sonrasındaki birkaç gün bu yöntemlere güvenilmemelidir. Belirtisi olmayan kadınlarda tedavi genellikle gerekmez; rahim içi bazı girişimler veya ameliyatlar öncesinde hekimin değerlendirmesine göre önerilebilir.

Partnerin tedavisi

Güncel kılavuzlar erkek partnerin rutin olarak tedavi edilmesini önermemektedir; eski çalışmalarda partner tedavisinin kadında iyileşmeyi veya tekrarı etkilemediği görülmüştür. Bununla birlikte 2025 yılında yayımlanan randomize bir çalışmada, tek partnerli ilişkilerde erkek partnere de ağızdan ve cilde uygulanan antibiyotik verilmesinin BV tekrarını azalttığı bildirilmiştir. Tekrarlayan BV yaşayan kadınlarda bu seçenek hekimle konuşulabilir. Kadın partneri olan kadınlarda BV partnerde de bulunabilir; partnerin yakınması varsa değerlendirilmesi uygundur.

Tekrarlar

BV tedaviye iyi yanıt verir, ancak sık tekrarlar; çalışmalarda kadınların yaklaşık yarısında veya daha fazlasında bir yıl içinde yeniden ortaya çıktığı bildirilmiştir. Sık tekrarlayan durumlarda tedavi süresinin uzatılması ya da birkaç ay boyunca haftada birkaç kez uygulanan baskılayıcı vajinal tedavi planlanabilir. Prezervatif kullanımı ve vajinal duştan kaçınılması tekrar riskini azaltabilir.

Gebelikte bakteriyel vajinoz

Gebelikte BV; erken doğum, zarların erken yırtılması ve doğum sonrası rahim enfeksiyonu gibi sorunlarla ilişkilendirilmiştir. Belirtisi olan gebelerde tedavi önerilir; metronidazol ve klindamisin gebelikte kullanılabilir. Belirtisi olmayan ve erken doğum açısından düşük riskli gebelerde rutin BV taraması önerilmemektedir. Daha önce erken doğum yapmış gebelerde tarama kararı hekim tarafından kişiye özel verilir.

Vajinal mantar enfeksiyonu (vulvovajinal kandidiyaz)

Nedir, neden olur?

Mantar enfeksiyonuna çoğunlukla Candida albicans adlı maya mantarı yol açar. Candida pek çok sağlıklı kadında belirti vermeden vajinada bulunabilir; denge bozulduğunda aşırı çoğalarak yakınmalara neden olur. Kadınların önemli bir kısmı yaşamı boyunca en az bir kez mantar enfeksiyonu geçirir. Antibiyotik kullanımı, gebelik, kontrolsüz şeker hastalığı (diyabet), bağışıklığı baskılayan hastalık veya ilaçlar ve östrojen içeren hormon kullanımı riski artırır. Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon olarak kabul edilmez.

Belirtiler

• Dış genital bölgede ve vajinada belirgin kaşıntı, yanma ve tahriş
• Kızarıklık, şişlik, bazen küçük çatlaklar
• Beyaz, koyu, kesilmiş süt (lor) görünümünde ya da daha sulu akıntı; genellikle belirgin bir koku yoktur
• Cinsel ilişkide ağrı ve idrar yaparken dış bölgede yanma

Tanı

Tanı, muayene bulguları ile akıntının KOH eklenerek mikroskopta incelenmesine dayanır; mantar hücreleri veya uzantıları (psödohifler) görülebilir. pH genellikle normaldir. Mikroskopi negatif olduğu hâlde belirtiler sürüyorsa ya da enfeksiyon tekrarlıyorsa kültür yapılarak mantar türü belirlenir; Candida glabrata gibi bazı türler standart ilaçlara daha az yanıt verebilir. Belirtisi olmayan bir kadında kültürde Candida üremesi tek başına tedavi gerektirmez.

Tedavi

Basit (komplike olmayan) mantar enfeksiyonu kısa süreli vajinal azol grubu ilaçlarla (krem veya ovül; örneğin klotrimazol, mikonazol) ya da ağızdan alınan flukonazol ile tedavi edilir. Ağır belirtiler, sık tekrarlama, farklı mantar türleri, kontrolsüz diyabet, bağışıklık sorunları veya gebelik varlığında enfeksiyon "komplike" kabul edilir ve daha uzun ya da farklı bir tedavi gerekir. Hangi ilacın ne kadar süreyle kullanılacağına hekim karar verir.

Daha önce hekim tarafından mantar tanısı konmuş ve belirtileri tamamen aynı olan kadınlar, eczanede reçetesiz satılan vajinal mantar ilaçlarını kullanabilir. Ancak belirtiler tedaviye rağmen geçmezse ya da iki ay içinde yeniden başlarsa muayene gerekir. Yanlış tedavi, asıl nedenin (örneğin BV veya trikomonas) tanınmasını geciktirir.

Partnerin tedavisi

Partnerin rutin olarak tedavi edilmesi gerekmez. Erkek partnerde penis başında kızarıklık, kaşıntı veya tahriş (balanit) varsa partner de değerlendirilip tedavi edilebilir.

Tekrarlayan mantar enfeksiyonu

Bir yıl içinde üç veya daha fazla belirtili mantar enfeksiyonu geçirilmesi, tekrarlayan vulvovajinal kandidiyaz olarak tanımlanır (bazı kaynaklarda dört ve üzeri kabul edilir). Bu durumda tanı kültürle doğrulanır, diyabet gibi zemin hazırlayan durumlar araştırılır ve çoğu zaman önce enfeksiyonu kontrol altına alan daha uzun bir tedavi, ardından birkaç ay sürdürülen koruyucu (baskılayıcı) tedavi planlanır. Koruyucu tedavi bırakıldıktan sonra bazı kadınlarda yakınmalar yeniden başlayabilir; bu durumda tedavi yeniden değerlendirilir.

Gebelikte mantar enfeksiyonu

Gebelikte artan östrojen nedeniyle mantar enfeksiyonu daha sık görülür. Gebelikte vajinal azol ilaçlarının yaklaşık bir hafta süreyle kullanılması önerilir. Ağızdan alınan flukonazol, bazı çalışmalarda düşük riskinde artışla ilişkilendirildiği için gebelikte önerilmez. Gebelikte akıntı ve kaşıntı yakınmalarında ilaç kullanmadan önce hekiminize danışmanız uygun olur.

Trikomonas enfeksiyonu (trikomoniyaz)

Nedir, nasıl bulaşır?

Trikomoniyaz, Trichomonas vaginalis adlı tek hücreli bir parazitin neden olduğu, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur ve dünyada en sık görülen, tedavi edilebilen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan biridir. Tedavi edilmediğinde aylarca sürebilir ve partnere bulaşmaya devam eder; ayrıca HIV dahil diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların alınma riskini artırır.

Belirtiler

Kadınların ve erkeklerin önemli bir kısmında belirti olmaz. Belirti verdiğinde sarı-yeşil, bazen köpüklü ve kötü kokulu akıntı, dış genital bölgede kaşıntı ve yanma, idrar yaparken yanma ve ilişkide ağrı görülebilir. Muayenede rahim ağzında noktasal kırmızılıklar ("çilek görünümü") saptanabilir.

Tanı

Tercih edilen yöntem, vajinal akıntı veya idrar örneğinden yapılan nükleik asit amplifikasyon testidir (NAAT); duyarlılığı yüksektir. Akıntının mikroskopta incelenmesiyle hareketli parazitler görülebilir, ancak bu yöntem enfeksiyonların önemli bir kısmını gözden kaçırabilir. Trikomonas saptanan kadınlarda klamidya, gonore, sifiliz ve HIV için de test önerilir.

Tedavi ve partner tedavisi

Tedavide metronidazol veya tinidazol kullanılır. Güncel kılavuzlar kadınlarda tek doz yerine birkaç gün süren metronidazol tedavisini önermektedir; bu yaklaşımın tek doza göre daha etkili olduğu gösterilmiştir. Partnerin de mutlaka tedavi edilmesi gerekir; aksi hâlde enfeksiyon yeniden bulaşır. Siz ve partneriniz tedaviyi tamamlayıp belirtiler geçene kadar cinsel ilişkiden kaçınmanız önerilir. Yeniden enfeksiyon sık olduğundan kadınlarda tedaviden sonraki üç ay içinde testin tekrarlanması önerilir.

Gebelikte trikomonas

Gebelikte trikomoniyaz; erken doğum, zarların erken yırtılması ve düşük doğum ağırlığı ile ilişkilendirilmiştir. Belirtisi olan gebelerde test ve tedavi önerilir; metronidazol gebeliğin her döneminde kullanılabilir, tinidazol ise gebelikte tercih edilmez. Emziren kadınlarda tedavinin biçimi hekimle birlikte planlanır.

Akıntının diğer nedenleri

• Rahim ağzı iltihabı (servisit): Klamidya ve gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar rahim ağzında iltihaba yol açarak sarımsı, iltihaplı akıntıya ve ilişki sonrası kanamaya neden olabilir; çoğu zaman ise hiç belirti vermez. Tedavi edilmediğinde rahim ve tüplere yayılarak pelvik iltihabi hastalığa, tüplerin tıkanmasına ve dış gebeliğe zemin hazırlayabilir. Tanı NAAT ile konur; partnerin de tedavisi gerekir.
• Menopoz sonrası vajinal incelme (atrofik vajinit, genitoüriner menopoz sendromu): Östrojen azalmasına bağlı olarak az miktarda sulu veya sarımsı akıntı, yanma, kuruluk, ilişkide ağrı ve idrar yakınmaları görülebilir. Nemlendiriciler, kayganlaştırıcılar ve uygun kadınlarda vajinal östrojen tedavisi yakınmaları azaltır.
• Yabancı cisim: Unutulan tampon, prezervatif parçası veya başka bir cisim çok kötü kokulu, kahverengimsi akıntıya yol açar. Cismin çıkarılmasıyla yakınmalar genellikle kısa sürede geçer.
• Tahriş ve alerji: Parfümlü sabunlar, vajinal spreyler, köpük banyoları, bazı pedler ve deterjanlar, sperm öldürücü ürünler ve lateks kaşıntı, yanma ve akıntıya neden olabilir.
• Rahim ağzı ektropiyonu: Rahim ağzı kanalının iç yüzeyindeki hücrelerin dış yüzeyde de bulunmasıdır; gençlerde, gebelikte ve hormonlu doğum kontrol yöntemi kullananlarda sıktır. Mukuslu akıntıyı artırabilir ve ilişki sonrası lekelenmeye yol açabilir. Zararsızdır ve çoğu zaman tedavi gerektirmez.
• Polipler ve seyrek nedenler: Rahim ağzı polipleri akıntıyı artırabilir. Nadiren rahim ağzı veya rahim kanserleri sulu ya da kanlı akıntıyla kendini gösterebilir.

Akıntı yakınmasıyla yapılan muayene, rahim ağzı kanseri taramasının (smear ve/veya HPV testi) yerini tutmaz. Taramanız güncel değilse hekiminiz uygun zamanı planlar.

Korunma ve günlük bakım: doğru bilinen yanlışlar

• Vajinal duş yapmayın. Vajina kendini temizleyen bir organdır. Vajinal duş laktobasilleri azaltır, bakteriyel vajinoz ve pelvik iltihabi hastalık riskinin artmasıyla ilişkilidir ve akıntıyı ya da kokuyu geçici olarak maskeleyerek tanıyı geciktirebilir.
• Dış genital bölgeyi su ile ya da parfümsüz, hafif bir temizleyiciyle yıkayın. Parfümlü sabunlar, ıslak mendiller, vajinal deodorantlar ve köpük banyoları tahrişe yol açabilir.
• Pamuklu, nefes alan iç çamaşırı tercih edin; ıslak mayo veya terli spor giysilerini uzun süre üzerinizde tutmayın. Günlük pedin sürekli kullanımı nemi artırarak tahrişe neden olabilir.
• Tuvaletten sonra önden arkaya doğru temizlenin.
• Prezervatif kullanın. Trikomonas, klamidya ve gonore gibi enfeksiyonlardan korur, bakteriyel vajinoz riskini de azaltabilir.
• Gereksiz antibiyotik kullanımından kaçının; antibiyotik sonrasında sık mantar enfeksiyonu yaşıyorsanız bunu hekiminize bildirin. Diyabetiniz varsa kan şekerinizin dengede tutulması tekrarları azaltır.
• Reçetesiz ilaçları dikkatli kullanın. Eczaneden alınan mantar ilaçları yalnızca daha önce hekim tarafından tanı konmuş ve belirtileri tipik olarak aynı olan kadınlar için uygundur. Emin değilseniz, belirtiler farklıysa veya ilk kez yaşıyorsanız muayene olun.
• Vajinaya yoğurt, sirke, sarımsak veya bitkisel karışımlar uygulamayın. Bu uygulamaların yararı gösterilmemiştir ve tahrişe yol açabilir. Probiyotiklerin enfeksiyonları önleme ve tedavideki yeri ise henüz netlik kazanmamıştır.

Ne zaman hekime başvurulmalı?

• Akıntıya ateş, titreme veya kasık ağrısı eşlik ediyorsa
• Akıntı grimsi, yeşil, köpüklü ya da kötü kokuluysa
• Akıntıya kan karışıyorsa, adet dışında veya ilişki sonrasında kanama oluyorsa
• Menopozdan sonra herhangi bir miktarda kanama veya kanlı akıntı olduysa
• Gebeyseniz ve akıntınızda değişiklik, kaşıntı, sulu akıntı gelişi veya kanama varsa
• Yakınmalar ilk kez oluyorsa ya da daha önce yaşadıklarınızdan farklıysa
• Yeni bir partneriniz varsa veya cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondan endişe ediyorsanız
• Tedaviye rağmen yakınmalar geçmiyor ya da iki ay içinde yeniden başlıyorsa
• Bir yıl içinde birkaç kez tekrarlayan enfeksiyon geçiriyorsanız
• Unutulmuş bir tampon veya yabancı cisimden şüpheleniyorsanız

Sıkça Sorulan Sorular

Bu sitedeki bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekime başvurunuz.

İlgili sayfalar